Παιχνίδια στο χρόνο

 Η διαχρονικότητα της Ελληνικής γλώσσης είναι αδιαμφισβήτητη και αυταπόδεικτη!

Μεταξύ πολλών παραδειγμάτων ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα:

Μικροί είχαμε παίξει το γνωστό παιδικό παιχνίδι : δύο ομάδες αντιπαρατιθέμενες, εναλλάξ να εφορμούν η μία της άλλης ψελλίζοντας ακαταλαβίστικα λόγια, που όλοι νομίζαμε αποκυήματα παιδικής φαντασίας και κουταμάρας (μετέπειτα πήρε την μορφή: «έλα να τα βγάλουμε»)

«Ά μπε, μπα μπλόν, του κείθε μπλόν, ά μπε μπα μπλόν του κείθε μπλόν, μπλήν-μπλόν.»

Τι σημαίνουν αυτά? Μα , τι άλλο, ακαταλαβίστικες παιδικές κουταμάρες, θα πεί κάποιος.
Όμως δεν είναι έτσι.

Ατυχώς, η Ελληνική, εδέχθη πλείστες όσες προσβολές από εξελληνισμένους βαρβάρους, Σλάβους, Τουρκόφωνους, Λατίνους κ.ά.., που δεν κατανοούσαν την ελληνική -ούτε κάν είχαν την φωνητική ανατομία που θα τους επέτρεπε σωστές εκφωνήσεις φωνηέντων – εμιμούντο τις φράσεις, παραφράζοντάς τις συχνότατα, και έτσι διεστραμμένα και παραμορφωμένα, έφθασαν μέχρι των ημερών μας, ώστε πλέον να μη αναγνωρίζονται.

Κατ’΄αυτόν τον τρόπο, εισήχθησαν εις την Ελληνική, όροι, λέξεις και φράσεις, ως μέσα από παραμορφωτικό κάτοπτρο είδωλα, καθιστάμενα αγνώριστα στον απλό κόσμο.

Ας επανέλθουμε στο πιο πάνω.
Η όλη. στιχομυθία, προήρχετο από παιδικό παιχνίδι που έπαιζαν οι Αθηναίοι Παίδες και ταυτόχρονα εγυμνάζοντο στα μετέπειτα αληθινά πολεμικά παιχνίδια.

Πράγμα απολύτως φυσικό, αφού πάντοτε ο Αθηναίος Πολίτης ετύγχανε και Οπλίτης! (βλέπετε παίζοντας και με τα γράμματα, προκύπτουν συνδεόμενες έννοιες Πολίτης – Οπλίτης)

Τι έλεγαν λοιπόν οι αντιπαρατιθέμενες παιδικές ομάδες, που τόσον παραφράσθηκε από τους μεταγενέστερους;

Ιδού η απόδοση:

«Απεμπολών, του κείθεν εμβολών !!!…» (επαλαμβανόμενα με ρυθμό, εναλλάξ από την δείθεν επιτιθέμενη ομάδα)

Τι σήμαιναν ταύτα; Μα..απλά ελληνικά είναι! « Σε απεμπολώ, σε απωθώ, σε σπρώχνω, πέραν (εκείθεν) εμβολών σε (βλ. έμβολο) με το δόρυ μου, με το ακόντιό μου!!!


πηγή: http://www.thestival.gr

Τα παιχνίδια των παιδιών στα κονάκια των Σαρακατσιάνων

Τα Σαρακατσανόπουλα κατά τη νομαδική ζωή, ζώντας κυριολεκτικά μέσα στη φύση, στη διάρκεια της μέρας ξέδιναν στο παιχνίδι. Όταν όμως σουρούπωνε και μαζεύονταν στο κονάκι για τα μικρά νήπια «που δεν πολυνόγαγαν» ήταν μία δύσκολη ώρα. Οι “τρανοί” έπρεπε να τα απασχολήσουν, να τα παίξουν. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι όπως και σήμερα η ευχαρίστηση ήταν αμοιβαία. Ποιος γονιός και ποιος πάππος δεν αγάλλεται όταν παίζει με το μικρό παιδί ή εγγόνι.
Έχω την τύχη να ανήκω στη γενιά των Σαρακατσανόπουλων που μεγάλωσαν χωρίς τηλεόραση και ραδιόφωνο, ο τελευταίος καλυβογεννημένος της οικογένειας μου, αφαλοκομμένος από τη μακαρίτισσα Θεία Στέργαινα ώρα της καλή. Το ραδιόφωνο το πήραμε όταν ήμουν πέντε χρονών. Ακόμη γελώ όταν θυμάμαι τον μακαρίτη τον πάππο, που τον φώναξε η θεία μου να έρθει ν’ ακούσει δημοτικά τραγούδια κι αυτός προβατομάχος-ήταν η περίοδος του γέννου-απάντησε αφηρημένα: «Κλείστο θα ναρθω να τ’ ακούσω μετά!»
Έτσι λοιπόν τράνεψα μ’ αυτά τα παιχνίδια που τα παίζαμε κυρίως με τη βαβά και τα’ άλλα τα παιδιά (τα κάπως τρανύτερα). Όσοι δεν τράνεψαν μ’ αυτά τα παιχνίδια μπορεί να τους φανούν απλοϊκά και όχι τόσο διασκεδαστικά. Μπορώ να διαβεβαιώσω όμως ότι με πολύ λαχτάρα τα καρτερούσαμε κάθε βράδυ και τα ζητούσαμε από τους τρανούς, όχι μια και δυο φορές αλλά πολλαπλές, σε σημείο να αποκάνουν και να μας αρνούνται.

ΤΑ ΨΑΡΑΚΙΑ ΣΤΟ ΓΙΑΛΟ

Ο πρώτος κατευθύνει τις παλάμες ώστε να περικλείονται από τον δεύτερο. Μετά τον αποχωρισμό το ξανακάνουν αλλάζοντας ρόλους.
Καθώς παίζουν κάνοντας εναλλαγές λένε το τραγούδι:

Τα ψαράκια στο γιαλό – σκούζουν βάζουν για νιρό – σύρε Γιάννο μ’ φέρτα ιδώ – να τα φάμε ιμείς οι δυο – απ’ τα ξύλα απ’ το νιρό – το κακό τους τον καιρό!



ΤΣΙΜΠΙ ΤΣΙΜΠΙ ΤΟ ΛΙΛΙ

Δύο ή και τρεις παίκτες προτείνουν τα χέρια τους ώστε ο ένας να τσιμπά το πάνω μέρος της παλάμης του άλλου. Τα χέρια εναλλάξ ανήκουν σε διαφορετικούς παίκτες.
Το σύμπλεγμα όλων αυτών των χεριών κινείται δυνατά πάνω κάτω και διαλύεται με το τέλος του τραγουδιού φέρνοντας το γέλιο και τη χαρά στο νήπιο.
Τσίμπι-τσίμπι το λιλί – το λιλί το λεπτοκαρί – παίζει η μπάμπω το καντάρι – κι ο παππούς το καλαντάρι!




ΝΑΜ΄ ΦΩΤΟΥΛΑ

Οι παλάμες των χεριών του μεγάλου με τα δάχτυλα ανοιχτά και αντικριστά σχηματίζουν ένα κλοιό. Ο μικρός ακουμπά το δείκτη πάνω στην ένωση των μικρών δαχτύλων και αρχίζει ο διάλογος:
Ναμ’ φωτούλα! (ρωτά το νήπιο) – Π’ σο παραπάν’! (η απάντηση του μεγάλου. Το νήπιο βάζει το δείκτη πιο πάνω και ξαναρωτά) – Ναμ’ φωτούλα! – Π’ σο παραπάν’!
Η ερώτηση και η απάντηση γίνονται άλλες δύο φορές μέχρι ο δείκτης του νηπίου να φθάσει στο χείλος του κλοιού που σχηματίζεται από τους δείκτες και τους αντίχειρες.
Τώρα το νήπιο ρωτά:
ΝΗΠΙΟ: -Σκιάζομαι τι ειν’ αυτό π’ μαυρίζ! - ΜΕΓΑΛΟΣ: Είναι η παπαδιά που πλεν’ τα πιάτα κι παπάς τα λιγκέρια. - ΝΗΠΙΟ: -Σκιάζομαι μη με φάει η κοτούλα. – ΜΕΓΑΛΟΣ: -Δεν ίνι ιδώ. Τ’ς ρ’ξα καλα-μπόκ’ κι έφυγε σα πέρα! – ΝΗΠΙΟ: -Σκιάζομαι μη με φάει η γατούλα! - ΜΕΓΑΛΟΣ: -Δεν ίνι ιδώ, πήγε να πιάσ’ ποντίκια! - ΝΗΠΙΟ: -Σκιάζομαι μη με φάει η σκύλα! Τότε ο «μεγάλος» χαλάει τον κλοιό και μιμούμενος το γρύλισμα του σκύλου αρπάζει τα δάχτυλα του μικρού και τον «κατασπαράζει».


Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΑΔΕΛΦΩΝ

Στο παιχνίδι αυτό το νήπιο έχει την παλάμη του ανοιχτή. Ο μεγάλος κάνει μια εισαγωγή ότι τα πέντε δάχτυλα είναι τα πέντε αδέλφια που κουβεντιάζουν.

ΑΝΤΙΧΕΙΡΑΣ: -Μάννα π’ναω! – ΔΕΙΚΤΗΣ: Τι θα φάμε; – ΜΕΣΟΣ: Οτ’ εχ’ ο Θεός! (ο μεγάλος εξηγεί: για ταύτο είναι το τρανύτερο) – ΠΑΡΑΜΕΣΟΣ: Να πάμε να κλέψουμε! (ο μεγάλος εξηγεί: για ταύτο είναι κοντύτερο) – ΜΙΚΡΟΣ: Θα σας προδώσω! – Κιτς το κεφαλάκ’
Το τελευταίο χαρακτηρίζεται με χαρακτηριστική κίνηση που σημαίνει αποκεφαλισμό. (ο μεγάλος εξηγεί: για ταύτο είναι το κοντύτερο απ’ ούλα! έκαμε προδοσία!). Σ’ αυτό το παιχνίδι ο μεγάλος είναι ο μόνος που μιλά και ο μικρός προσέχει με τεντωμένη την παλάμη του τον διάλογο.


ΤΙ ΛΑΛΕΙΣ ΚΟΚΟΤΑΚΟ


Ο μεγάλος στεκόταν αντίκρυ στο παιδί (που μόνο άκουγε)και του απήγγειλε με ρυθμό: -Τι λαλείς κοκοτάκο; -Με τσίμπ’ σε η πόνα! -Που νείναι η πόνα; -Πάει για ξύλα! -Που ταν’ τα ξύλα; -Τα κάψε η φωτούλα! -Που νείναι η φωτούλα; -Ν’ έσβησε η βροχούλα! -Που νείναι η βροχούλα; -Ν’ ‘επιαν τα πλάκια! -Που τα ναι τα πλάκια; -Πήγαν στον αρανό! -Αρανέ καταρανέ το παιδί που βάφτισες έκανε να πιεί το γάλα και κατάπιε την κουτάλα Βάρα βάρα κόπανε Να ξεράσεις κόκκαλη! [Θανάσης Γαλατάς]

πηγή

Μουσείο Ελληνικού Παραδοσιακού Παιχνιδιού: Ιστορία παιχνιδιού 3.500 χρόνων

 

  Δεκάδες παιχνίδια από το 1600 π.Χ. μέχρι το 1970 φιλοξενούνται στο Μουσείο Παραδοσιακού Παιχνιδιού. Στην αυλή του τα παιδιά θα παίξουν με αντικείμενα που ψυχαγωγούσαν προηγούμενες γενιές, ενώ θα μάθουν και να τα κατασκευάζουν

Η παλαιότερη αναφορά στη γνωστή μας ξύλινη σβούρα υπάρχει στην Ιλιάδα. 

Εκεί ο Ομηρος συγκρίνει την περιστροφή μιας πέτρας που εκσφενδόνισε 

ο Αίας ο Τελαμώνιος με τη χαρακτηριστική κίνηση 

της σβούρας πριν σταματήσει να περιστρέφεται

Τουλάχιστον 770 παιχνίδια έχει καταγράψει ο 

50χρονος εκπαιδευτικός Γ. Τσιώνας. Πολλά 

από αυτά φιλοξενούνται στην έκθεση λίγο 

έξω από το Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης, 

σε τέσσερις θεματικές ενότητες

«Ψυχή» του Μουσείου είναι ένας 50χρονος εκπαιδευτικός, ο Γιώργος Τσιώνας, δάσκαλος σε σχολείο της Τούμπας, ο οποίος προβληματίστηκε πριν από 7 χρόνια όταν έβλεπε τα παιδιά να κυνηγιούνται στην αυλή του σχολείου, αφού στα διαλείμματα δεν ήξεραν κανένα ομαδικό παιχνίδι να παίξουν. «Τότε συνέλαβα την ιδέα να μάθω στους μαθητές μου παιχνίδια που παίζαμε εμείς μικροί, στο χωριό μου, το Λιβαδερό Κοζάνης. Αλλωστε, 25 χρόνια ασχολούμαι με την παράδοση και τη λαογραφία, δεν ήταν δύσκολο. Ετσι τους μάζευα στα διαλείμματα και τους έδειχνα πώς παίζονταν τα κότσια, οι σβούρες, οι βόλοι, η χελιδόνα», λέει ο κ. Τσιώνας στο «Εθνος».

Στη συνέχεια, αποφάσισε να αντιγράψει τα παλιά εκείνα παιχνίδια και ξεκίνησε από τα προϊστορικά. Από αγγεία και αμφορείς που βρέθηκαν σε αρχαϊκούς οικισμούς, αντέγραψε τους βόλους, σφαιρίδια δηλαδή από πηλό ή γυαλί, αλλά και τα κότσια, που μοιάζουν πολύ με τα σημερινά πεντάβολα. Ψάχνοντας στις πηγές έφτασε μέχρι τον Ηρόδοτο, ο οποίος αναφέρει πως τα επιτραπέζια παιχνίδια εντοπίζονται για πρώτη φορά στη Λυδία της Μικράς Ασίας, ενώ σε αναπαραστάσεις ο Αχιλλέας και ο Αίας εμφανίζονται να παίζουν ένα είδος σκακιού.

Ο Γ. Τσιώνας υπερηφανεύεται ότι έχει καταγράψει πάνω από 770 παιχνίδια από το 1600 π.Χ. μέχρι το 1970, πολλά από τα οποία φιλοξενούνται στην έκθεση, σε τέσσερις θεματικές ενότητες:

 α) της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής εποχής,

 β) της νεότερης Ελλάδας,

 γ) των λαϊκών πανηγυριών και

 δ) των παιχνιδιών που προετοίμαζαν τα παιδιά για την ενήλικη ζωή.

«Δούλεψα πολύ όλα αυτά τα χρόνια πάνω στα παιδικά παιχνίδια και σύντομα θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με πλούσιο φωτογραφικό υλικό για τα παιχνίδια αυτά και την ιστορία τους», λέει, ενώ προσθέτει πως οι επισκέπτες της έκθεσης θα μπορούν σε έναν ειδικό χώρο-εργαστήριο με απλά, ανακυκλώσιμα υλικά να κατασκευάζουν τα δικά τους παιχνίδια και μετά να τα παίρνουν μαζί τους στο σπίτι ή στο σχολείο.

Τα παιχνίδια και το πρόγραμμα

 

Θεατρικό δρώμενο από ηθοποιούς

Το Μουσείο Ελληνικού Παραδοσιακού Παιχνιδιού, δεν θα είναι ένας απλός χώρος ξενάγησης. Στην αυλή θα υπάρχουν όλα τα παλιά παιχνίδια σε φυσικό μέγεθος για να μπορούν τα παιδιά να τα βλέπουν από κοντά και να παίζουν, ενώ στο εσωτερικό θα υπάρχουν δεκάδες παιχνίδια σε προθήκες με αναλυτικά στοιχεία της ιστορίας του καθενός. Σε μια διπλανή αίθουσα ερασιτέχνες ηθοποιοί από δραματικές σχολές της Θεσσαλονίκης θα συμμετέχουν σε ένα θεατρικό δρώμενο που έχει θέμα τα παιχνίδια, την ανακύκλωση, τον σεβασμό στα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το Μουσείο Ελληνικού Παραδοσιακού Παιχνιδιού θα είναι ανοιχτό καθημερινά για τα σχολεία και τα Σαββατοκύριακα για μεμονωμένες επισκέψεις.
Πηγή: Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

Το Μπίζζ ή Τζιζζ

Ένα παρεξηγημένο παιχνίδι που όταν παιζότανε από μεγάλους και όχι μικρά παιδιά η...σφαλιάρα έπεφτε σύννεφο. Όταν όμως παίζεται όπως πρέπει, τότε μας θυμίζει όμορφες στιγμές .....το μπιζζ βγαίνει από τον ήχο που ουσιαστικά ακούγεται από τις μέλισσες και τα μελισσόπουλα.

Το παιχνίδι: Τα παιδια που αποφασίζουν να παίξουν μις γνωστές συνοπτικές διαδικασίες ή με κάποιο λάχνισμα αποφασίζουν ποιος θα τα θα τα "φυλάει". Το παιδί εκείνο κάθεται η σε μια καρέκλα ή στεκεται όρθιος αλλά σκυφτός και βάζει το δεξί του χέρι κάτω από την αριστερή του μασχάλη, κρατώντας την παλάμη ανοιχτή προς τα επάνω, ενώ με το αριστερό του χέρι κρατάει κλειστά τα μάτια του.

Οι υπόλοιποι παίκτες στέκονται προς τ' αριστερά του και ένας απ' αυτούς τον πλησιάζει, του χτυπάει την ανοιχτή παλάμη και ύστερα απομακρύνεται μαζί με τους άλλους. Όλοι χοροπηδούν γύρω του και στρυφογυρίζουν το δάχτυλο τους φωνάζοντας "Μπιζζ!" όπως κάνει η μέλισσα.

Αυτός που τα φυλάει πρέπει να μαντέψει ποιος τον χτύπησε. Αν τον ανακαλύψει, τότε ο ...δράστης στέκεται στην ίδια θέση. αν όχι τότε συνεχίζουν με τον ίδιο παίχτη.

το παιχνίδι αυτό επειδή δημιουργούσε συχνά μεγάλες παρεξηγήσεις κυρίως από παιδιά που δεν σέβονταν το παιχνίδι αλλά παίζανε συχνά με κακές διαθέσεις ή προδιαθέσεις δεν ήταν και πολύ διαδεδομένο. Στις αυλές των σχολείων όταν παίζονταν τα χτυπήματα ήταν πολύ δυνατά γι αυτό και όταν παίζανε κορίτσια αποφεύγανε οι υπόλοιποι να τα βάζουν να κάνουν την μάνα.         

http://strimoniko.blogspot.com/p/blog-page_9061.html

Αμπάριζα

Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες. Η κάθε ομάδα ορίζει ένα δέντρο ή μια κολόνα για μάνα. Σκοπός του παιχνιδιού είναι να προστατεύει η κάθε ομάδα τη μάνα της. Τα παιδιά αποφασίζουν ή βάζουν κλήρο, για το ποια ομάδα θα θα ξεκινήσει πρώτη. Ένα από τα παιδιά της ομάδας βγαίνει στο χώρο
ανάμεσα από τις μάνες (συνήθως στην αρχή παίζουν πιο αδύνατοι παίκτες) και παράλληλα βγαίναι και από την άλλη ομάδα ένα παιδί. Συναντιούνται και προσπαθούν να αγγίξουν ο ένας τον άλλο. Όποιος
προλάβει να χτυπήσει τον άλλο, τον αιχμαλωτίζει και τον οδηγεί  στη μάνα του. . Ύστερα βγαίνει ένα παιδί από τη δεύτερη ομάδα και παράλληλα άλλο ένα από την πρώτη. Παίζουν με τον ίδιο τρόπο, μέχρι να φτάσουν στον τελευταίο παίκτη. Ο τελευταίος που μένει, προσπαθεί να προστατεύσει τη μάνα. Από την άλλη ομάδα μπορούν να του επιτεθούν δύο αντίπαλοι, όχι περισσότεροι. Μπορεί να προσπαθήσει να ελευθερώσει τους αιχμάλωτους συμπαίκτες του για να τον βοηθήσουν, με ένα άγγιγμα. Τότε αυτοί φωνάζουν: "Παίρνω αμπάριζα και βγαίνω και κανένα δεν το λέω."

Συνήθως μαζευόμασταν στις γειτονιές ή στην αλάνα του γηπέδου και παίζαμε τα παιχνίδια μας. Η αλήθεια είναι ότι όσες φορές πηγαίναμε στις γειτονιές μας φώναζαν οι νοικοκυρές γιατί με τις φωνές μας, δημιουργούσαμε οχλαγωγία.          http://strimoniko.blogspot.com/p/blog-page_9061.html

«Tα καρύδια» - Χριστουγεννιατικο παιχνίδι από την Ήπειρο

Τα καρύδια είναι ένα παραδοσιακό ομαδικό παιγνίδι που παίζουν τα παιδιά στην Ήπειρο. Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν ως εξής: Κάποιο παιδί χαράζει στο χώμα μια ευθεία γραμμή. Πάνω σ’ αυτή, κάθε παίκτης βάζει κι από ένα καρύδι στη σειρά. Μετά, ο κάθε παίκτης με τη σειρά του και από κάθετη απόσταση ενός με δύο μέτρα από τη γραμμή των καρυδιών, σημαδεύει σκυφτός, και με το μεγαλύτερο και το πιο στρογγυλό καρύδι του, κάποιο άλλο καρύδι. Όποιο καρύδι πετύχει και το βγάλει έξω από τη γραμμή το κερδίζει και δοκιμάζει ξανά σημαδεύοντας κάποιο άλλο καρύδι. Αν αστοχήσει, συνεχίζει ο επόμενος παίκτης. Το παιχνίδι συνεχίζεται μέχρι να βγουν από τη γραμμή όλα τα καρύδια.           http://www.forthnet.gr/templates/newsPosting.aspx?p=144000

Μπίλιοι (αρχαίο μπόουλινγκ) - Θολάρια Αμοργού

 

http://photosamorgos.blogspot.com/2007/07/ncient-bowling.html 

Το ελληνικό παιχνίδι μέσα στο χρόνο

Το παιχνίδι γενικά

               Το παιχνίδι και η κίνηση  αποτελεί ζωτική ανάγκη για κάθε νεαρή ζωή μέσα στη φύση. Το συναντάμε στα ζώα, που τρέχουν ,πηδούν,   παίζουν μεταξύ τους, με τη μητέρα τους ή κυνηγώντας άλλα μικρότερα μιμούμενα τη μητέρα τους. Αυτή η φυσική ανάγκη δεν μπορεί να λείπει από τα παιδιά.

                Παιδί και παιχνίδι είναι δύο λέξεις που συνεπάγεται η μία την άλλη. Από τη στιγμή της γέννησης του το παιδί παίζει κουνώντας τα χεράκια και τα ποδαράκια του, αργότερα με διάφορες κουδουνίστρες και παιχνιδάκια ,συνεχίζει με μπάλες, κούκλες (κορίτσια), κ.τ.λ., τρέχει ποιος θα βγει πρώτος, ποιος θα πηδήσει πιο ψηλά ή πιο μακριά και φτάνει στο ομαδικό παιχνίδι στις γειτονιές .       

                  Μέσα  από αυτό,   εδώ και  χιλιάδες  χρόνια τα  παιδιά  σ’ όλο τον κόσμο ψυχαγωγούνται, αυτοδιαπαιδαγωγούνται, δοκιμάζουν  και ασκούν τις δυνάμεις τους, ανταγωνίζονται σωστά με τα συνομήλικα τους , μαθαίνουν να πειθαρχούν στους κανόνες, φτιάχνουν χαρακτήρα , δημιουργούν προσωπικότητα, κοινωνικοποιούνται, ασκούν το σώμα και το πνεύμα τους, κρατώντας τα  σε καλή φυσική  κατάσταση.

 

Κάποιοι είπαν για το παιγνίδι:

Ο KARL GROOS : «Τα παιγνίδια είναι μέσο φυσικής και ηθικής ανάπτυξης.»

Ο SCHILLER : «Τα παιγνίδια σε ένα λαό βοηθούν να ανακαλύψουμε την ποιότητα του, και την αξία της τέχνης του.»

Ο PIAGET: «Τα παιγνίδια είναι μέσο ανάπτυξης της νοημοσύνης, και των άλλων γνωστικών δεξιoτήτων.»

O FREUD : «Το παιγνίδι είναι έκφραση του υποσυνείδητου και της φαντασίας του παιδιού.»

O ROUSSEAU  : « Πρέπει να  ακολουθούμε   τους  κανόνες της φύσης ,και να μην της   είμαστε  ενάντιοι .»  

O ERIKSON : «Το παιδί στο παιγνίδι απαλλάσσεται από ψυχικά συμπλέγματα , αγωνίες και δειλίες, γίνεται ελεύθερο , πειθαρχικό και κοινωνικό.»

          Ακόμα ,κατά τον ERIKSON, στο ομαδικό παιγνίδι το παιδί, απαλλάσσεται από πολλές κακές συνήθειες, όπως το ψέμα, τον εγωισμό, την οκνηρία, τη δειλία, γίνεται ελεύθερο και πειθαρχικό.

          Οι θεωρίες αυτές  συμπληρώνουν η μία την άλλη και μας δείχνουν την μεγάλη σημασία του παιγνιδιού και για τη ζωή των παιδιών, και συνεπώς  για τη κοινωνία.

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ  ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ 

                 Το παιχνίδι έχει παίξει σημαντικό ρόλο στη ελληνική κοινωνία. Από την αρχαιότητα ως και στις μέρες μας έχει βοηθήσει τα παιδιά του λαού μας, να ξεπεράσουν πολλές δύσκολες καταστάσεις και να υπάρχουμε ως σήμερα.

              Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν μεγάλη σημασία στο ρόλο του παιγνιδιού. Το είχαν σαν μέσο αυτοαγωγής. Αυτοί πρώτοι κατάλαβαν την αξία των ομαδικών παιχνιδιών και πίστευαν ότι με αυτά πραγματοποιείται η τελειοποίηση του ανθρώπου. Γι’ αυτό τα εντάξανε στο πρόγραμμα αγωγής των παιδιών. Θεωρούσαν όμως ότι ήταν σημαντικά και για τους μεγάλους. Έτσι και οι  μεγάλοι αφιέρωναν μεγάλο μέρος από τον ελεύθερο χρόνο τους σε ομαδικά παιγνίδια και σε αγώνες. Στην αρχαία Ελλάδα έπαιζαν πολλά ομαδικά παιγνίδια . Τα έπαιζαν στο δρόμο και στις αυλές, και πάντα υπήρχαν κανόνες ,που όλοι έπρεπε να τηρούν πιστά. Γι’ αυτό ,επίσης ,έλεγαν πως το παιγνίδι  είναι ένα μεγάλο αγαθό. Αναπτύσσει την συντροφικότητα, ασκεί το σώμα, καλλιεργεί το πνεύμα, μαθαίνει τα παιδιά να σέβονται τους κανόνες-νόμους του παιγνιδιού και έτσι, όταν μεγαλώσουν, να σέβονται και να τηρούν τους νόμους της πατρίδας τους.

           Ο Πλάτωνας τόνιζε την ανάγκη να αφήνουν τα παιδιά να παίζουν ως τα έξη τους χρόνια, με όποια παιγνίδια ήθελαν και όπως ήθελαν. Τόνιζε όμως πως θα έπρεπε να έχουν κάποια κατεύθυνση , έτσι ώστε μέσα από αυτά να προσανατολίζονται προς την εκμάθηση κάποιου επαγγέλματος.  

            Ο Αριστοτέλης συμβούλευε τους γονείς να δίνουν όσο γίνεται πιο πρωτότυπα παιγνίδια, για να αφοσιώνονται σ’ αυτά και να ενοχλούν λιγότερο και ταυτόχρονα να αναπτύσσουν δημιουργική φαντασία. Ο Ιπποκράτης συμβούλευε τους μεγάλους να τρέχουν με τον κρίκο, (το σημερινό στεφάνι, το τσέρκι), για να διατηρήσουν τη φόρμα τους και τους μικρούς για να παίξουν

             Ο Πολυδεύκης στο «Ονομαστικό» του περιγράφει πενήντα ομαδικά παιγνίδια και αναφέρεται σε παιγνίδια που έπαιζαν τα αγόρια και αυτά που έπαιζαν κορίτσια. Στα υπαίθρια ομαδικά παιγνίδια, όπως κυνηγητό, κρυφτό, τόπι, στεφάνι, κότσια, σβούρα,  έπαιζαν αγόρια. Τα κορίτσια παίζανε μέσα στο σπίτι με πήλινες ή κέρινες «πλαγγόνες» (κούκλες),που τις έντυναν με ρούχα. Ακόμα έπαιζαν με τόπια, στεφάνια, μικροσκοπικά είδη νοικοκυριού.                          

ΣΤΟ  ΒΥΖΑΝΤΙΟ

                 Στα χρόνια του Βυζαντίου και μέχρι το 9^ο μ.Χ. αιώνα  δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για τη θέση του παιγνιδιού και της άσκησης μέσα στη τότε κοινωνία. Αν και γνωρίζουμε ότι δεν είχαν την θέση που κατείχαν στην αρχαιότητα, στο Βυζάντιο από συνήθεια, και για λόγους ψυχαγωγικούς και παραδοσιακούς ασκούνταν και έπαιζαν  παιδικά και πνευματικά παιγνίδια. Μελέτες που έγιναν για τη θέση του παιγνιδιού στη ζωή των Βυζαντινών δείχνει ότι, μετά τον 11ο μ.Χ. αιώνα, το χρησιμοποιούσαν για δημιουργία ανθρώπινων χαρακτήρων.

            Στην εκπαίδευση    η Φυσική Αγωγή δεν υπήρχε, γεγονός που οφείλονταν στο ότι η εκπαίδευση ήταν καθαρά εκκλησιαστική, και πολλοί νέοι πήγαιναν στα μοναστήρια. Από τα άλλα όμως παιδιά το παιγνίδι δεν έλειπε . Τα αγόρια συνήθως έπαιζαν στις αυλές και στις αλάνες της γειτονίας παιγνίδια όπως η 16άρα , κρυφτό,  κυνηγητό,  τσιλίκι, γουρούνα, τυφλόμυγα ,  αλώνι,  μήλο και άλλα, και τα κορίτσια με τις κούκλες στο σπίτι

ΣΤΗ   ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

                 Οι πληροφορίες που έχουμε για τα παιγνίδια την εποχή αυτή είναι ότι τα παιδιά συνέχιζαν να τα παίζουν. Ήταν παιγνίδια που άλλα είχαν αρχαιοελληνικές ρίζες, άλλα βυζαντινές και άλλα από άλλες εθνικότητες. Ο χώρος που τα  έπαιζαν ήταν το αλώνι. Μερικά από τα παιγνίδια που έπαιζαν ήταν το κλέφτικο (το κρυφτό ), ο πετροπόλεμος, η ξιφομαχία, το κυνηγητό. Υπήρχαν υπαίθρια παιγνίδια και για τα κορίτσια όπως η μέλισσα, το κουτσό  το μήλο, η πινακωτή η τυφλόμυγα το τσιλίκι.

ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ.

                Στους νεώτερους χρόνους τα παιγνίδια έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για τα παιδιά του λαού μας. Τα  χρόνια της Κατοχής (1940 –44) ήταν πολύ δύσκολα για όλους. Οι ελλείψεις σε ρούχα και τρόφιμα, η εξαθλίωση και η φτώχια κυριαρχούσαν σ΄ όλη τη χώρα. Τα παιδιά ήταν αδύνατα ,καχεκτικά, ρακένδυτα, και ψειριασμένα ,και ζούσαν με το φόβο του θανάτου. Κατάφεραν να επιβιώσουν χάρη στη λιγοστή τροφή, που τους εξασφάλιζαν όπως μπορούσαν οι γονείς τους, και με το παιγνίδι. Το παιγνίδι τα έκανε να ζουν και να νιώθουν, για όσο διαρκούσε αυτό, ελεύθερα και ανέμελα από τα προβλήματα, τα γέμιζε με θάρρος, αυτοπεποίθηση, και χαρά. Από την άλλη, μέσα από την κίνηση διασφάλιζαν, όσο αυτό ήταν δυνατό,  την καλή τους υγεία και την ομαλή ανάπτυξη του σώματος τους.

                     Αργότερα , μεταπολεμικά , οι συνθήκες διαβίωσης ήταν πολύ δύσκολες και τα παιδιά από πολύ μικρά αναγκάζονταν να εργαστούν, για να συνεισφέρουν στην οικογένεια.  Όμως  παρ΄ όλες τις  δυσκολίες που αντιμετώπιζαν κατάφερναν συχνά, με την πρώτη ευκαιρία , να ξεκόψουν από τη δουλεία και να παίξουν με τους συνομήλικους τους, στο δρόμο. Έτσι ,έστω και για λίγο, ζούσαν και να εκφράζονταν σαν παιδιά. Με το παιγνίδι ξεχνούσαν για λίγο τα προβλήματα και τις δυσκολίες, χαλάρωναν, διασκέδαζαν και έτσι κατάφερναν να μην  χάσουν το κουράγιο τους και την αισιοδοξία τους για την ζωή και ένα καλύτερο αύριο.

                    Σήμερα αν και οι αλάνες, κυρίως στις πόλεις, έχουν μειωθεί ως εξαφανιστεί, τα παιδιά χαίρονται όταν βρίσκουν χώρο για να παίξουν, να τρέξουν, να κινηθούν. Δυστυχώς η εύρεση χώρου δεν είναι εφικτή στις σύγχρονες πόλεις. Τα κτίσματα και οι δρόμοι δεν βοηθάνε το παιδί και το παιγνίδι. Τα πάρκα και τα αθλητικά κέντρα, όπου υπάρχουν, είναι οι μόνοι χώροι οπού μπορούν να παίξουν. Το πρόβλημα της μη ύπαρξης χώρων για παιγνίδι, έχει σαν αποτέλεσμα τα παιδιά να ασχολούνται με ηλεκτρονικά παιγνίδια και να καθηλώνονται στο σπίτι, να μην κινούνται όσο θα ήθελαν και θα έπρεπε, να γίνονται οκνηρά, μοναχικά, με προβλήματα βάρόυς, κατά μεγάλο ποσοστό, και κοινωνικότητας.               

ΠΑΙΓΝΙΔΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΝΤΑΙ  ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ

Παρακάτω αναφέρουμε επιγραμματικά κάποια παιγνίδια της αρχαιότητας, που έχουν φτάσει ως τις μέρες μας και παίζονται   σήμερα, με τον ίδιο τρόπο ή με παραλλαγές. Επίσης αναφέρουμε τις  ονομασίες που τα συναντάμε.

      Τα παιγνίδια αυτά είναι:  
 Αιώρα>, η γνωστή κούνια ή κρεμάστρα

 <Ακινητίνδα>,  στα νεώτερα χρόνια το παίζονταν με την ονομασία τ΄ Αγκούτς. Παραλλαγή του παιγνιδιού είναι τα σημερινά  στρατιωτάκια ακούνητα, αμίλητα, αγέλαστα  και τα αγαλματάκια.

 <Αμπάριζα >, κυνηγητό, σήμερα το συναντάμε με το ίδιο όνομα και σαν σκλαβάκια.

 <Ασκωλιασμός >, παιγνίδι ισορροπίας,  σήμερα το βρίσκουμε ως ασκί και με παραλλαγές ,στον τρόπο παιξίματος, σαν :κουτσαλωνάκι, προζύμι, κουτσοκαλόγερος, άντζης, κουτσό-κουτσό.

<Αστραγαλισμός> , τυχερό παιγνίδι,(ζάρια), παίζονταν με πεσσούς-κύβους (ζάρια) και κόττα (αστραγάλους-κότσια) .στους νεώτερους χρόνους έχουμε κάποιες παραλλαγές στον τρόπο παιξίματος, χρησιμοποιώντας όμως τα κότσια, αλλά και αμύγδαλα, ποντιακά καρύδια (μικρά στο μέγεθος) και μεταλλικά νομίσματα.

<Βασιλίνδα>, όμοιο με το κλέφτες και αστυνόμοι 

<Διελκυστίνδα, το σημερινό τράβηγμα του σχοινιού, το τραβηχτό

<Εφεδρισμός>, το συναντάμε σαν πλακίτσες, λούμπαρδα, τσουνιά , κά.

<Ιμαντελισμό> το συναντάμε σήμερα σαν λουρί

<Κολλαβισμός >, το γνωστό μπιζ ή βζζ.

<Κρικηλασία>,παιγνίδι με κρίκο, τροχό, το σημερινό στεφάνι, το τσέρκι.

<Κρυπτίνδα>ή<αποδιδρασκίνδα> ή<μυίνδα>, το γνωστό κρυφτό

<Κυνδαλισμός> παίζεται το ίδιο και σήμερα, με άλλες ονομασίες: παλούκια, αλαμάνα, μπηχτιές, καζίκια, καρφιά.

<Κώνος>, ή< στρόμβος>, <στρόβιλος>, <ρόμβος>, <βόμβυκας> η γνωστή σβούρα.

  

<Πέταυρον>, η τραμπάλα με διάφορες ονομασίες σήμερα: τράμπα, ξυλογαϊδάρα, νταντζαλαβίτσα , κά.

<Πεντέλιθα>,  τα  πεντόβολα, επίσης  ονομάζεται: πετράδια, πενταπέτρια, πεντεκούκια, πεντεγούλια, στα βυζαντινά χρόνια το ονόμαζαν καλαλάτζια ή καλολαλάκια.

 <Πετροπόλεμος>, επικίνδυνο παιγνίδι παίζεται και σήμερα αλλά όχι τόσο έντονα όπως παλιά.

<Στρεπτίνδα>, σήμερα το βρίσκουμε σαν γυριστάρι, πετράδι, βωλάκι, κ.λ.π.

  

<Σφαίρα>, η  μπάλα, το τόπι. Όπως και σήμερα παίζονταν πολλά παιγνίδια με την μπάλα. Κάποια που τα ονόμαζαν ουράνια σφαίρα και ήταν το πέταγμα της στον αέρα, απόρραξις που ήταν το χτύπημα της στον τοίχο ή στο έδαφος, επίσης άλλοι τρόποι παιξίματος ήταν: το χτύπημα της με κάποιο αντικείμενο (ξύλο ή ρακέτα),  το να σημαδέψει κάτι μ΄ αυτήν ή να την ρίξει μέσα σ΄ ένα αγγείο ή μια τρύπα . Όλες αυτές οι χρήσεις της μπάλας τις βρίσκουμε σε πολλά σημερινά παιγνίδια.

 <Σοινάκι>,  το γνωστό μας σχοινάκι που παίζεται από ένα η περισσότερα άτομα.

<Σχοινοφιλίνδα>,παίζεται το ίδιο και σήμερα αλλάζει ονομασία ,όπως μαντιλάκι, λουρί, λουριδίτσα, πετρούλα, χτυπητό, βαρετό, βαλμάς.

<Φωτιά>,  το συναντάμε σαν αγιώργηδες, τζίφο, καστροπαρσιά, κάστρο κτλ.  

  <Χυτρίνδα>, παίζεται και σήμερα με τον ίδιο τρόπο. Το βρίσκουμε σαν γύρω γύρω  το ψητό, παπαδίτσα, φεσάς, μυζηθρούλα, μπλαγόμεσο, χύτρα κ.τ.λ.

<Χαλκή μυία> ή <ψηλαφίνδα>,  η τυφλόμυγα γνωστό παιγνίδι και σήμερα. Το συναντάμε σαν: τυφλοπάννι, τυφλοπαννιάρα, τυφλοπάννα, τυφλός, ζουρλοπαννιάρα, γούσταρ-πάτσα, μπούφος

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΝΙΚΟΣ ΝΟΟΥ «Τα παιγνίδια της γειτονιάς» Αθήνα 2001

ΠΕΠΗ ΔΑΡΑΚΗ «Ομαδικά παιγνίδια των παιδιών μας» Αθήνα 1994

ΛΗΔΑ ΚΡΟΝΤΗΡΑ «Ελάτε να παίξουμε μέσα στο χρόνο» 2002

ΣΩΤΗΡΗΣ Γ. ΓΙΑΤΣΗΣ «Εισαγωγή στην ιστορία της Φυσικής Αγωγής στον Ελληνικό κόσμο» Θεσσαλονίκη 1985

ΘΩΜΑ ΤΣΟΠΟΥΡΙΔΗ «Ποντιακά ήθη και έθιμα» Θεσσαλονίκη Μάρτιος 2003

Πηγή: http://3lyk-polichn.thess.sch.gr/Olympiaki_paideia/paixnidia/paixnidia.htm